Vikipedi:Biçem el kitabı

Article on other languages:

del.icio.us del.icio.us
Digg Digg
Furl Furl
Reddit Reddit
Rojo Rojo
Add to OnlyWire
Bu sayfa Vikipedi için bir yönergedir. Sayfanın içeriği, uygulanması gereken bir standart olarak Vikipedistler tarafından benimsenmektedir. Ancak değiştirilmesi mümkündür ve sağduyuyla ele alınması gerekmektedir. Sayfada değişiklik yapmadan önce, bu değişikliklerin Vikipedistler'den onay aldığına emin olun. Uygun görmediğiniz bir madde varsa, tartışma sayfasında sebepleri ile açıkça belirtin.
Kısayol:
VP:BEK


Biçem Rehberi
Biçem el kitabı
Ek Rehberler

Bağlantılar
Başlıklar
Büyük harf
Fonetik
Giriş Bölümü
Kısaltmalar
Türkçenin kullanımı
Özel Madde Biçemleri

Anlam ayrımı
Tarafsız Yazım
İslam ile ilgili
Musevilik ve Hıristiyanlık
Destek Rehberleri

Standartlar
Yönlendirme
Sayfa nasıl yazılır
Proje nasıl yaratılır
Bilgi kutuları

Biçem el kitabının amacı ansiklopediye tutarlı bir format kazandırıp kolay okunabilir hale getirmektir.

Şu anki haliyle İngilizce sürüm temel alınarak yazılmış olan kurallar, topluluğun tartışması doğrultusunda değiştirilebilir.

Konu başlıkları

Madde başlıkları

Ana madde: Vikipedi:Stil rehberi (başlık)

Başlık mümkünse maddenin ilk cümlesinin öznesi olmalıdır. Örneğin "20. yüzyılın en büyük kuramsal fizikçisi Albert Einstein olarak bilinir." yerine "Albert Einstein, 20. yüzyılın en büyük kuramsal fizikçisi olarak bilinir." cümlesi tercih edilmelidir. Eğer başlığın en başta yer alması olası değilse olabildiğince başlangıca yakın olmalıdır.

Madde içinde, başlıktan ilk defa bahsedilirken kalın karakterlerle yazılmalıdır. Bu, üstten 'B' (Kalın yazı) ikonunu seçerek veya terimi üç kesme işareti arasında yazarak sağlanabilir. '''madde başlığı''' yazınca madde başlığı görüntüsünü elde ederiz.

Genel bir kural olarak bağlantılar, maddenin ilk cümlesinde kalın yazılmış terimlerde ve madde içindeki bölüm başlıklarında kullanılmaz.

Bunun dışında maddenin ilk cümlesinde geçen diğer terimlerin kalın olarak yazılmasından kaçınılmalıdır. İstisnai bir durum başlığın alternatif yazılımları içindir. Bu durumda her değişik yazılış kalın olarak yazılır. "Münih (Almanca: München)" gibi.

Alt başlıklar

Alt başlıklar için kalın yazı yazmaya yarayan ''' (üç kesme işareti) değil, == (iki eşittir işareti) kullanın. == ile başlayın, altbaşlığı ekleyin, sonra tekrar == ekleyerek bitirin. Ya da yukarıdaki A (2. seviye başlık) ikonunu seçin.

Sadece ilk sözcüğün ilk harfini büyük yazın; diğer harfleri ve sözcükleri, özel isim veya özel bir terimin parçaları olmadığı sürece, küçük harfle başlatın.

  • Alt başlıklara bağlantı eklemekten kaçının. Bağlantı gerekli olduğu takdirde, terimi ilk cümlede tekrarlayıp, vikileştirmeyi orada yapın.
  • Alt başlıkları gereğinden fazla kullanmayın.
  • Madde ismini tekrarlamaktan kaçının: örneğin, "Albert Einstein" maddesinde "Albert Einstein'ın çocukluğu" değil, sadece "Çocukluğu" yazın.

Büyük harfler

Büyük harfler vurgu amacıyla kullanılmamalıdır. Bir sözcüğü vurgulamak istiyorsanız, eğik  yazı kullanın.

Ünvanlar

Ünvanlar bir isimden önce geldiklerinde büyük harfle yazılır. Kendi başlarında kullanıldıklarında ise küçük harflerle yazılır.

  • Örnekler: "Kulüp başkanları" ve "Başkan Adnan Polat"

Eğer ünvan birden fazla sözcükten oluşuyorsa (örneğin, "başkan yardımcısı") ve isimden önce kullanılıyorsa tüm sözcüklerin baş harfleri büyük yazılır.

Dinler, tanrılar, felsefeler, doktrinler ve taraftarları

İsim ya da sıfat olmaları farketmemek üzere, dinlerin adları ve taraftarları büyük harfle başlar; Hristiyanlık veya Müslüman gibi.

Tanrılar büyük harfle başlar: Tanrı, Allah, Freya, Rab, Yüce Allah, Mesih. Muhammed gibi önemli dinsel figürlerden Peygamber gibi terimler kullanarak bahsederken de ilk harf büyük yazılır. Platonik anlamdaki aşkın fikirlerden bahsederken de büyük harfle başlanır: Kerim ve Hakikat gibi. Tanrıları işaret etmek için kullanılan zamirler ya da herhangi bir materyali ya da herhangi bir tanrının, insanın ya da başka bir şeyin soyut temsilini işaret eden isimler (bunların gerçek adlarından farklı olarak) büyük harfle başlamaz.

Elfler, periler, nimfalar ya da cinler gibi mitik yaratıklar büyük harfle başlamaz. Buna istisna oluşturan bazı fantezi çalışmaları vardır; örneğin J. R. R. Tolkien'in yapıtları efsanevi yaratıkları bir ırk olarak kurguladığından bunlar büyük harfle başlar.

Felsefeler, doktrinler ve ekonomik düşünce akımları büyük harfle başlamaz. Ancak belirli bir ismin yerine kullanılıyorsa büyük harfle başlamalıdır. (Örneğin: demokrat küçük harfle başlar, ancak Demokrat Partili anlamında kullanılacaksa, Demokrat olarak yazılmalıdır.)

Takvim terimleri

Ay, gün ve özel gün isimleri her zaman büyük harfle başlar: Haziran, Pazartesi, 23 Nisan, Zafer Bayramı.

Mevsim isimleri, sadece özel isim oluşturacak şekilde kullanılıyorsa büyük harfle, aksi durumlarda küçük harfle başlar: "Kış Güneşi", "O Yaz", "Mevsim Sonbahar"; "Bu yaz epey sıcak geçti."

Hayvanlar, bitkiler ve diğer organizmalar

Canlı türlerinin bilimsel isimlerinin yazılışlarında sadece ilk kelimenin baş harfi büyük yazılır. Diğer harfler her zaman küçüktür.

Gökcisimleri

Gezegenlerin, yıldızların isimleri özeldir ve büyük harf ile başlar. "Güneş", "Dünya" ve "Ay" gibi sözcükler sadece "astronomi içerikli" kullanıldıklarında özel isim olarak kabul edilirler:

  • "Gökyüzünde Güneş'e Dünya'dan yakın konumda bulunan Venüs, Akşam Yıldızı veya Sabah Yıldızı olarak da isimlendirilir."
  • "Güzel bir gündü ve güneşin sıcaklığı hissediliyordu. "
  • "Meteorların açtığı kraterler Ay'da daha belirgindir ancak Jüpiter'in ayları için bunu söylemek mümkün değildir."

Yön isimleri ve bölgeler

Bölgeler özel isimlerdir; ön takıları ile birlikte büyük harflerle yazılır; örneğin "Doğu Anadolu". Aynı kural diğer formlarda da uygulanır; Trakya bölgesinden biri için "Trakyalı" diye yazılır.

Yön bildirgeleri ("kuzey", "güneydoğu" vs.) genel kullanımda özel isimler değillerdir ve büyük harfle başlamazlar. Aynı kural diğer formları için de geçerlidir. Batı tarafını kastederken "batı kanadı" denirken başka yerde özel harf muamelesi görebilir: "Doğu Almanya"

Eğer bir bölgenin özel bir isme kavuşup kavuşmadığına dair şüpheniz varsa, olmadığını varsayıp hareket ediniz.

Kurumlar

Özel kurumların bütün sözcüklerinin baş harfleri büyük yazılır (örnek olarak: Boğaziçi Üniversitesi, Alman Hastanesi, Çiçek Pasajı gibi..).

Öte yandan kurumların türünü belirten sözcük veya sözcükler büyük harfle başlamaz:

Yanlış: "Arkadaşım Hastane`ye çiçekle geldi."
Doğru: "Arkadaşım hastaneye çiçekle geldi. veya Arkadaşım Amerikan Hastanesi`ne çiçekle geldi."

Eğik yazı

Ana madde: Vikipedi:Biçem kılavuzu (eğik yazılar)

'' (eğik yazı) işareti şu şekilde kullanılır. Örnek:

''Bu eğik bir yazıdır.''

ortaya çıkan sonuç:

Bu eğik bir yazıdır.

Editörlerin eğik yazıyı sadece belirli sözcükleri vurgulamak için kullanmaları tavsiye edilir. Eğik yazı tutumlu kullanılmalıdır..

Editörler aynı zamanda şu durumlarda da eğik yazıyı kullanabilir:

Eser adları

Edebiyat ve sanat eserlerinin isimleri için italik yani eğik yazı kullanılmaktadır.

Sözcük olarak sözcükler

Sözcükleri sözcük olarak veya harfleri harf olarak yazarken italik yani eğik yazı kullanılır. Örneğin:

  • Dü, iki anlamındadır.
  • Latin asıllı alfabenin ilk harfi olan a sesli harftir.

Yabancı dillerden alınan sözcükler

Vikipedi'de, Türkçe bir karşılığı olmadığı için yabancı bir dilde yazılarak kullanılan, ancak bu kullanımıyla da Türkçeye henüz tam yerleşmemiş veya yazılışları Türkçeleştirilmemiş olan sözcüklerin eğik olarak yazılması tercih edilir. Türk abecesine uyarlanmış veya yazılışı, okunuşu ile uyumlu hale getirilmek üzere değiştirilmiş sözcükler eğik yazılmaz.

Alıntılar

Normalde gerekmedikçe alıntıları italik yazmaya gerek yoktur. (Vurgulamak için ya da yabancı sözcüklerin kullanımında gerekebilir.) İtalik yazıların orjinal metinde bu şekilde olup olmadığını belirtin. Örnek:

Kuruldu bir âlem her günkü dünyamdan uzak,
Kaybolduğum düşünceye ve kendime yakın.
(vurgu eklenmiştir.)

Noktalama kuralları

Temelde Türkçe dilbilgisi kurallarını uygulayın. Vikipedi'de genel kullanımdan farklı olarak pek az uygulama vardır.

Tırnak işareti

Alıntılar için "çift tırnak" kullanınız; bu ekrandan daha rahat okunabilen bir karakterdir. 'tek tırnak' işaretini "bir alıntı 'bir başka alıntının içinde' olduğu zaman" kullanınız.

Not: Eğer bir ifade maddenin içinde tekli tırnak işareti içinde geçiyorsa, Vikipedi'nin arama özelliği kullanıldığında, bu özellik tırnak işaretleri içinde geçen ifadeyle birlikte bir sözcük oluşturuyormuş gibi işler. Örneğin maddede abcd ifadesi geçiyorsa, arama kutucuğuna abcd yazdığınızda bu ifadeyi bulamazsınız, bunun için ararken de tekli tırnak işaretinin kullanılması gerekmektedir. Bu karmaşık durum, çift tırnak işareti kullanmamıza yönelik başka bir tercih sebebidir.

Alıntılarda noktalama işaretleri kullanırken, noktalama işaretlerine sadece alıntının parçası iseler tırnak işaretlerinin içinde yer veririz.

Örnekler:

Can'a göre durum "vahimdi". (Nokta alıntının bir parçası değil.)
Can dedi ki: "Durum vahim." (Bütünüyle cümleden alıntı yapılmış, nokta alıntının bir parçası.)
Can'a göre bu "son yıllarda şahit olduğu en vahim durumdu." (Cümle bütünüyle alıntılanmamış da olsa nihai anlamı veren kısım alıntının içinde.)


Benzer şekilde, bir metinde bir makalenin başlığı tırnak işareti gerektiriyorsa (örneğin şarkı isimleri, şiirler, vs.), tırnak işaretleri kalın olmamalı, çünkü işaret başlığın bir parçası değildir:

"Zampok Eyin Pi" Orhon Murat Arıburnu'nun bir şiiridir.

Daha uzun alıntılar ilk satıra iki nokta üst üste ile başlamak suretiyle yapılan girinti ile veya <blockquote> </blockquote> notasyonuyla ifade edilebilir. Girintili yazıyla ifade edilen alıntılarda tırnak işaretine gerek yoktur. Birden çok paragrafı olan (girinti kullanılmayan) alıntılarda, çift tırnak işareti her paragrafın başında eklenir, ancak sadece son paragrafın sonunda kapatılır.

Tırnak işaretlerini ve girintileri, alıntıları diğer metinlerden ayırmak için kullanın. Alıntıyı, alıntı yapılan metnin içinde vurgu, yabancı sözcük vb. olmadığı sürece eğik karakterle yazmaya gerek yoktur.

Tırnak işaretinin görünüşü

Tırnak işareti iki şekilde görünebilir:

  • Tipografik “yazı”, ‘yazı’
  • Daktilo tipi "yazı", 'yazı'

Her ikisi de kullanılabilir. Ancak bilgisayarlarda öntanımlı olan, dolayısıyla İnternetteki ve Vikipedi'deki çoğu yazıda kullanılan yazı tipi ikincisidir. O yüzden, özellikle madde başlığında tırnak işareti kullanılıyorsa, daktilo tipi olmasına dikkat ediniz.

Tırnak işaretine benzeyen aksan işaretlerini (`text´) kesinlikle kesme işareti veya tırnak işareti olarak kullanmayınız.

Parantez kullanılan yerlerde noktalama

Noktalama, içinde kullanıldığı yazıya göre uygulanır. Eğer yazının tamamı parantez içindeyse, bir fark olmadan aynen uygulanır. Paranteze alınan yazı tam bir cümle değilse (buradaki gibi), noktalama onun dışında kalır.

Bu uygulama köşeli parantez "[ ]" için de geçerlidir.

İki nokta üstüste

İki nokta üstüste kullanırken öncesinde boşluk bırakmayınız:

  • Sadece iki sene üretildi: 1941 ve 1943 (doğru)
  • Sadece iki sene üretildi : 1941 ve 1943 (yanlış)

Tire işaretleri

Vikipedi'de kullanılan tire ve çizgiler

Tire işareti, veya daha açıklayıcı olmak gerekirse eksi tiresi (-) görsel olarak en kısa çizgi karakteridir. Geleneksel olarak satırları bölmede, sözcükleri birleştirmede veya eksi işareti yerine kullanılır. Tarihsel nedenlerden ötürü klavyede yer alan tek tire karakteridir. Diğer çizgi karakterleri yazılımları tarafından tutarlı bir şekilde gösterilemediği için en çok kullanılan çizgi karakteridir.

Eksi işareti (−), eşittir ve artı işaretleri ile aynı genişlikte olacak şekilde tasarlanmıştır. TeX ile yazılmayan denklemlerde eksi işareti yerine veya negatif sayıları ifade etmek için kullanılmalıdır. Hemen hemen bütün tarayıcılar tarafından desteklenir. HTML olarak &minus; veya sayısal biçimiyle &#8722; kullanılabilir.

Orta çizgi (–), tireden (kısa çizgiden) biraz daha uzun olup, uzun çizginin yarısı kadar bir genişliğe sahiptir. &ndash; şeklinde ifade edilebilir. Zaman aralığını ifade eder (İki tarih arası gibi). Sayılar veya kelimeler arasında kullanılan orta çizginin yanlarında boşluk olmaz (İstanbul–Ankara gibi). Ancak çok sözcükten oluşan ifade ve tamlamalarda (örneğin 1 Mart 2005 – 23 Temmuz 2006) rahat okunabilme açısından boşluk tercih edilmelidir.

Orta çizgi ayrıca Şanghay gibi yaygınlık kazanmış olanları hariç, Çince ve Japonca isimlerde hecelerin arasında kullanılır. (Örnek: Lin Yu-tang)

Bunun dışında orta çizginin kullanıldığı durumlar şu şekilde özetlenebilir:


  • Dil bilgisinde kökleri ve ekleri ayırmak için (Örnek: al-ış, dur-ak, göz-lük-çü)
  • Fiil kök ve gövdelerini göstermek için (Örnek: dur-, ver-, başar-, kana-, yazdır-)
  • Eklerin başına (Örnek: -ak, -den, -ış, -lık)
  • Sözcükler arasında '-den...-a', 've', 'ile', 'ila', 'arasında' anlamlarını vermek için (Örnek: İngilizce-Türkçe Sözlük) Eğer iki sayı arasında bir değeri ifade etmek için kullanılıyorsa ve eksi işareti ile karışma olasılığı varsa '-den...-a' olarak yazmak tercih edilmelidir.

Uzun çizgi (—) orta çiginin iki katı uzunluğunda olup genişlik olarak büyük M harfi ile yaklaşık aynı boydadır. Uzun çizgi, iki nokta üst üste veya parantez yerine kullanılabilir; düşünceyi açıklarken aniden değinilmesi gereken ayrı bir konu olduğu durumlar gibi. Yanlarında boşluk bırakıp bırakmamak yazarın elindedir. Ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için de kullanılır.(Örnek: Bir zamanlar —yaklaşık 25 sene evvel— yolum buralara düşmüştü.)

Uzun çizgi hemen hemen tüm tarayıcılar tarafından desteklenir ve Vikipedi'de kullanılabilir. HTML'de &mdash; olarak ifade edilir. Numerik alternatifler olan &#8212; ve &#x2014; aynı sonuçları verse okunabilirlik açısından kullanılmamalıdır. Eğer klavye destek veriyorsa doğrudan da girilebilir.

Eski daktilolarda çizgiler birbiriyle bitişik gözüktüğü için, uzun zaman çift çizgi (--) uzun çizgi yerine kullanılmıştır. Bu halen kabul edilebilir bir kullanımdır.

Vikipedi'de kullanılmayan tire işaretleri

Alıntı tiresi ("―") Vikipedi'de kullanılmamalıdır. Bu tire işareti alıntı metinleri veya parantez yerine kullanılan tireyi ifade etmekte kullanılır, ancak birçok fontta zaten em dash ile aynı görünümde olduğundan ve tarayıcı desteği hemen hemen hiç olmadığından Vikipedi'de bu amaçla tire kullanılacaksa em dash kullanılır.

Aşağıdakiler tire değildir:

  • Üstçizgi (macron) ("¯") bir aksan işaretidir. Tire olarak kullanmayın.
  • Altçizgi ("_") de bazı dillerde aksan işareti olarak kullanılır. Bazı bilgisayar işletim sistemlerinde veya uygulamalarda da boşluk karakteri yerine veya boşluğu ifade etmek için kullanılır. Tire olarak kullanmayın.

Vikipedistler için tire kullanım kılavuzu

Vikipedi:Vikisevgi adına, diğer editörlerin tire kullanımını kabul edip seçtikleri stillerini değiştirmemeniz tavsiye edilir. Şu anda Vikipedi'de, aşağıda belirtildiği şekilde değişik stiller mevcuttur.

  • Sıkışık (boşluksuz) uzun çizgiler—bu örnekte görüldüğü gibi. Klavyede bu karakter varsa doğrudan girilebilir, yoksa &mdash; şeklinde yazılabilir.
  • Boşluklu uzun çizgiler — bu örnekte görüldüğü gibi.
  • Boşluklu orta çizgiler – bu örnekte görüldüğü gibi. &ndash; yazarak veya mümkün ise klavyeden girerek yazılabilir. (Not: Boşluksuz orta çizgiler iki sayı aralığını göstermek için kullanılabilir, ancak parantez yerine kullanılmamalıdır)
  • Tire (kısa çizgi) çifti -- bu örnekteki gibi boşluklu veya boşluksuz--bu örnekte görüldüğü gibi. Özel karakter veya HTML kodu girmekle vakit kaybetmemek isteyen kullanıcılar tarafından uzun çizgi yerine kullanılabilir. Girişi kolay olmasına rağman bazı kullanıcılar tarafında göze hoş gelmeyebilir.
  • Boşluklu tek tire (kısa çizgi) - bu örnekte görüldüğü gibi. Yukarıdaki tire çifti stilini kullananlar, bazen bunu da orta çizgi yerine kullanabilirler.

Cümle sonlarındaki boşluklar

Cümle sonlarında bir veya iki boşluk bırakmanıza dair bir öneri yoktur. Zaten ikisi arasındaki fark sadece değiştir kutucuğunda görülebilir.

Kesme (taksim) işaretleri

İki sözcüğü kesme işareti (eğik çizgi) ile birleştirmekten kaçının çünkü bu yazım biçimi o sözcüklerin birbirleri ile ilişkili olduğunu belirtebilse de nasıl ilişkili olduklarını anlatmaz. Belirsizliği ortadan kaldırmak için açıkça yazmak tercih edilmelidir.

Hukuki metinler dışarda tutulmak üzere, "ve/veya" yapısının kullanılması da tercih edilmemelidir. Onun yerine,

  • "içeren veya (içeren ya da)" için "x veya y, ya da her ikisi" gibi,
  • "dışlayan veya (dışlayan ya da)" için ise "ya x ya da y, ama her ikisi değil" gibi bir kalıbın

kullanılması tercih edilmelidir.

Kısaltmalar ve eşanlamlar

Daha çok bilgi için: Vikipedi:Stil rehberi (kısaltma)

Kısaltma veya eşanlamların yazılımın kurallarını kısaltma sayfasında bulunmaktadır.

Söyleniş/okunuş

Daha çok bilgi için: Vikipedi:Stil rehberi (fonetik)

Türkçe ve diğer dillerdeki kelimelerin hangi sit kullanarak kullanalılacağı Vikipedi:Stil rehberi (fonetik) de bulunmaktadır.

Bilimsel yazım

  • Bilimsel maddelerde birim sistemi olarak, tarihsel ya da pragmatik bir sebep olmadığı sürece (Hubble sabiti örneğindeki SI birimi Hz yerine km/s)/Mpc kullanımı gibi), SI birimlerini kullanın. Diğer maddeler için metrik sistem kullanılabilir' gerekirse, İngiliz ölçü sistemi parantez içinde belirtilebilir. Vikipedi'nin sayı yazım şekli 12.345.678,901 dir.
  • Kimya ve kimyasal maddeler hakkındaki maddeler için, başlık hariç mümkün olan her yerde IUPUC'nin isimlendirmesini kullanın. Başlık için, sık kullanılan ismine takiben (eğer farklı ise) IUPAC ismi eklenmelidir. Genel bilgi için sistemik isimlendirme'ye' özellikle organik bileşikler içinse IUPAC terminolojisine başvurabilirsiniz.
  • Periyodik tablo grupları için , yeni kabul edilen IUPAC isimlerini kullanın (bunlar Roma ya da Latin harflerinden farklı olarak Hint-Arap sayılarını kullanmaktadır).
  • Matematik ve matematik formülleri için, Vikipedi:Matematik sayfasına bakınız.

Bölümler

Ana madde: Vikipedi:Bölüm

Basit tablolaştırma

Bir boşlukla başlayan satırlar, yazı karakteri enlerinin sabit bir değer aldığı ve basit tablolaştırma için kullanılabilecek satırlar haline gelir. Bu şekildeki kullanımda, bir boşluk ile başlayan ve devamında da herhangi bir şey içermeyen satır ise tablodaki olası boş satır gereksinimini karşılar.

Örnek:

         T.C.'nin para birimleri
==========================================

2005'e kadar   2005 - 2006  2006'dan sonra
------------   -----------  --------------
     TL            YTL            TL
                   YKr            Kr

Daha karmaşık tabloların yapımı ile ilgili bilgi için bakın: Yardım:Tablo.

Kullanım ve imla

Kullanım

  • Yazı içinde, yerleşmiş yabancı sözcükler kullanılmışsa, bunların ilk yazanın uygun gördüğü şekliyle bırakılmasında sakınca yoktur; ancak yine de maddeyi yazarken yaygın kullanıma sahip Türkçe alternatifler tercih edilmelidir.
  • Genel olarak kabul görmüş sözcüklerin kullanımı doğru kabul edilip tercih edilmelidir.
  • Anlamda şüpheye yer bırakmayacak sözcükler tercih edilmelidir.

Birinci tekil ve çoğul şahıs özne kullanımından kaçının

Vikipedi maddeleri bir kişinin fikirlerine ya da deneyimlerine dayandırılmamalıdır. Bu yüzden "Ben" sözcüğü ancak alıntı bir sözün içindeyse kullanılabilir, bunun dışında asla kullanılmamalıdır. Benzer sebeplerden dolayı "Biz" ve "Biri" sözcüklerinin de kullanımından kaçınılmalıdır. "Biz Vandallık tehlikesine karşı dikkatli olmalıyız" yerine "Editörler Vandallık tehlikesine karşı dikkatli olmalıdır" daha ansiklopedik bir ifadedir.

Yine de bazı durumlarda "biz" veya "ben" sözcüklerini kullanmakta sakınca olmayabilir. Her okuyanda ortak genel algı deneyimleri bu duruma örnek sayılabilir. "İnsanlar gözlerini açtığında bir şeyler görürler" en iyi ifade biçimi olsa da "Biz gözümüzü açtığımızda bir şeyler görürüz" ifadesi de kullanılabilir. Bu ifade edilgen "Gözler açılındığında bir şeyler görünür." kullanımından iyidir.

Aynı zamanda "biz" sözcüğünü matematik hesaplamalarında kullanmak da kabul edilebilir. Örnek olarak: "Bir sayının mutlak değer içerisinden nasıl çıkacağını bulmak için ilk önce sayıyı bilmemiz gerekir."

İkinci tekil şahıs kullanımından kaçının

İkinci tekil şahsın kullanımı (sen) önerilmez. Bu ansiklopedik dilin muhafaza edilmesi ve cümlelerin açık olması açısından önemlidir. Yerine cümlenin öznesini belirtin, örneğin:

"Bir oyuncu başlangıç çizgisini geçtiği zaman 200 YTL alır.", veya
"Başlangıç çizgisini geçen oyuncular 200 YTL alırlar." şeklinde kullanın,
"Başlangıç çizgisini geçtiğin zaman 200 YTL alırsın." kullanımı ansiklopedik dile uygun değildir ve önerilmez.

Ancak alıntı yapılırken bu kullanım tavsiye edilmez, alıntı doğrudan yapılmalıdır.


Para birimi

Fiyat ve para bilgisi eklerken, yalnız bir para birimi kullanın. Bu para birimi kullanım yerine göre en uygun olanı olmalıdır. Yanlış bir örnek:

... fiyatı 300 YTL'dir (405 Dolar, 480 Euro).

Birden fazla birim gereksiz olduğundan bu tip kullanım yanlıştır. Ayrıca döviz kurları sürekli değiştiğinden belirtilen değerler aynı kalmayacaktır.

Ancak bölgesel fiyat farklılıklarına dair verilen bilgilerde farklı birimler şu şekilde kullanılabilir:

... İngiltere'de 10 Pound, ABD'de 8 Dolar ve Türkiye'de 15 YTL'den piyasaya sürüldü.

Resimler

Ana madde: en:Wikipedia:Picture tutorial

Tek bir resim içeren maddelerde resmin sağ üst köşeye yerleştirilmesi önerilir, fakat bu kesin bir kural değildir. Sağ tarafa bakan portreler sola hizalanmalıdır. (Maddenin içine bakacak şekilde.)

Şu anki resim ekleme ve ayarlama kodu yaklaşık olarak şöyledir:

[[Resim:Resimadı.jpg|120px|right|thumb|Buraya resim alt yazısını ekleyin.]]

Resim altı yazıları

Resimler, fotoğraflar ve diğer grafikler "kendi kendilerini anlatmıyorlarsa" alt yazı ile birlikte kullanılmalıdır. Örneğin bir albüm ya da kitap kapağı için alt yazı gerekmeyebilir. Biyografik bir maddede konu alınan şahsın fotoğrafı gibi grafikler için alt yazı gerekmeyebilir, ancak pekçok yerde şahsın adı, doğum ve ölüm tarihi, fotoğrafın çekildiği yer ve zaman gibi bilgiler eklenir: "Mehmet Kara (1924-1999), 80'li yıllar, İzmir'deki evinde)" gibi. Alt yazı sadece bir cümle ya da cümle parçası ise sonuna noktalama işareti konulmaz, eğer birden fazla cümle içeriyorsa konulur. Kitap ismi ya da ilgili bir materyal gibi kısımlar haricinde alt yazı italik yazılmamalıdır. Altyazı her zaman büyük harfle başlar. Resim hakkında tam bilginin resmin kendi sayfasına konulması gerektiğini unutmayın, bu sayede dileyen kullanıcı resme tıklayarak ayrıntılı bilgi edinebilir.

Sırasız listeler

Sırasız listeler hazırlanırken şu kurallara uyulmalıdır:

  • Tam cümleler sıralanırken, daima noktalama işaretlerini kullanın ve bir nokta ile bitirin.
  • Tamamlanmamış cümlelerin sonunda noktalama işareti kullanmayın.
  • Cümle tiplerini karışık kullanmayın; bir listede ya tam cümleler, ya da cümle parçaları kullanın.
  • Listedeki her bir giriş büyük harfle başlar, cümle ya da cümle parçaları kullanılması farketmez.

Aidiyet

Bu belki de, bütün sayfaların benzer gözükmemesini sağlayan, Vikipedi'nin esnekliği ve çoğulculuğunun bir değer olarak görülebileceği bir alandır. Vikipedi'nin tarafsız bakış açısı ve özgün araştırmaya yer vermemek prensiplerinin her zaman için önceliği vardır. Yine de aşağıdaki prensipler yol gösterici olabilir:

  • Bilindiği takdirde (ve diğer ilkeleri çiğnememek kaydıyla), yazıda söz konusu kişilerin kendilerini tanımlamakta kullandıkları terminolojiyi tercih edin.
  • Daha açıklayıcı terimler kullanın. Örneğin Etiyopya'da yaşayan insanları tanımlamak için Afrikalı değil Etiyopyalı terimini kullanın.
  • Bazı durumlarda daha geniş anlamlı tabirler, daha açıklayıcı tabirlere göre daha tarafsız olabilir. Bu durumlarda genel anlamlı terimi kullanın.
  • Bir terimin en kapsayıcı veya doğru terim olduğunu baştan öngörmeyin.

İç bağlantılar

Sadece içerikle alakalı kelimeleri bağlantı yapın. Mümkün olan tüm kelimelere bağlantı vermek hem gereksiz hem de rahatsız edicidir; madde bağlantılar yüzünden daha zor okunur duruma gelmemelidir. Yoğun bir şekilde işlenmiş bağlantılar, gerçekten konuyla ilgili ve yararlı bağlantıların da gözden kaçmasına neden olur. Sayfanın ileride düzenlenmesini zorlaştırır. Bağlantı temelde basılı yayınlardaki dipnotların yerine geçer. Basılmış bir ansiklopedide her kelimenin ardında "(bknz:)" yazılması akılcı olmaz. Bu yüzden bağlantılar tasarruflu ve konuyla ilgili yarar sağlayacakları yerde kullanılmalıdır.

Maddelerde yer alan her yılın viki-bağlantısının yapılmasına gerek yoktur. Her bağlantıyı eklerken kendi kendimize şu soruyu sormalıyız: Bu bağlantıya tıklamak, okuyucuyu yararlı bir bilgiye ulaştıracak mı? Bunun yanında, içindeki bilgilerin güncellenmesi gerekebileceğinden, güncel tarihler için bağlantı oluşturmakta yarar vardır.

Bağlantı oluşturduktan sonra doğru yere gidip gitmediklerini kontrol edin. Eğer kelimenin farklı bir anlamına bağlanmışsa veya anlam ayrımı sayfasına bağlanmışsa tekrar düzenleyin.

Başvuru Kaynakları (Referanslar)

Maddeyle ilgili referanslar verirken aşağıdaki alt başlıkları kullanabilirsiniz:


Ayrıca bakınız

Maddede geçen terimlerin sayfalarına yani madde ile birebir ilgisi olmayan ama maddeyi tam olarak kavramak için yararlı olacak maddeleri barındırır.

İlgili maddeler

Maddenin konusu ile birebir ilgili diğer maddeler için, örneğin maddenin bir sonucu olan şeyleri konu alan maddeler gibi (Bell maddesinde İlgili Maddeler'de telefon bulunabilir).

Dış bağlantılar

Adından da anlaşıldığı gibi Vİkipedi dışındaki sitelere referans verirken kullanmanız gereken alt başlık.

Kaynakça

Maddeyi hazırlarken yararlandığınız; yeniden yorumladığınız ya da birebir alıntılar yaptığınız kaynakların listesi. Telifli eserleri hiçbir şekilde kopyalamayacağınızı unutmayın.

Diğer dillerdeki Wikipedia'lardan tercüme edilmiş maddeler için Kaynakça kısmına aşağıdaki örnek benzeri bir açıklama yazıp, kalan kaynakları da 'Diğer Kaynaklar' şeklinde ekleyiniz:

Bu makalenin çoğu Wikipedia'nın aynı başlıklı İngilizce makalesinden (29 Mayıs 2005) alınmadır. İngilizce makalenin gösterdiği kaynaklar aşağıdadır.
  • Tompkins, Calvin (1996), Duchamp: A Biography. U.S.: Henry Holt and Company, Inc.
Diğer Kaynaklar:
  • Lynton, Norbert (1980), Modern Sanatın Öyküsü, Çev. Cevat Çapan-Sadi Öziş, Remzi Kitabevi.

Notlar

Burada bulamadığınız kurallar

Eğer bu sayfada aradığınız kullanım biçimini bulamazsanız, Türk Dil Kurumu gibi diğer kaynaklara başvurunuz. Ayrıca konuyu, özelikle taraflı oldğunu düşündüklerinizi, bu sayfanın tartışma sayfasına taşımaktan çekinmeyiniz.

Daha basit bir yöntem de, beğendiğiniz bir maddeyi "değiştir" ile açarak diğer yazarların nasıl yaptıklarına bakmaktır. Sonra sayfayı kaydetmeden kapatabilirsiniz, ama hazır gelmişken bir göz atın isterseniz çünkü her madde daha iyiye geliştirelebilir.

Kodu sade tutun

Bilginin gösterilmesi açısından yararlı ve anlaşılır bir şekilde mümkün olan en sade biçimlemeyi tercih edin. Biçimleme kodları değişik tarayıcılarda değişik şekillerde gösterilebilir. Bu yüzden HTML ve CSS'i geçerli bir sebep olmadığı sürece kullanmayın. Biçimlendirmeyi minimuma indirmek düzenlemeyi kolaylaştıracaktır.

Özellikle CSS'in float veya line-height özelliklerini kullanmayın, çünkü bunlar büyük fontlar kullanıldığı zaman bazı tarayıcılarda sayfanın gösterilme işleminin yarım kalmasına neden olmaktadır.

Biçem sorunları

Yazı büyüklüğü, boşluklar ve renk gibi biçem öğelerinin ayarlanması özel bir durum gerektirmedikçe Vikipedi'ye bırakılmalıdır. Eğer bir yazı büyüklüğü belirtmek zorunda iseniz göreceli bir büyüklük belirtin; font-size: 80% gibi. font-size: 4pt gibi mutlak büyüklük belirtmekten kaçının.

Açıklamak ve vurgulamak için salt renk kullanımı önerilmez, ancak eğer gerekiyorsa bir renk körü tarafından görüldüğünde problem çıkarmayacak şekilde kullanılmalıdır. (Örneğin kırmızı ve yeşili yan yana kullanmayın.) Sayfaları Vischeck ile kontrol etmek faydalı olacaktır. Yardımcı olması açısından renk kullanımı kabul edilir, ancak bilgi renksiz olarak da eşit şekilde ulaşılabilir olmalıdır.

Yorumları görünmez yapın

Maddenin tamamlanmamış ve eksik olduğunu vurgulamaktan kaçının.

Benzer düşünce ile, okuyucunun henüz bir içeriğe sahip olmayan tablo ve başlıkları görmesinde pek bir fayda yoktur.

Diğer editörlerle iletişim kurmak istiyorsanız, tartışma sayfasına mesaj bırakın. Yalnızca mesajınızı madde içerisinde vermenin gerçekten avantaj sağladığı durumlarda ise sıradan okurların göremeyeceği satır arası yorumları kullanın. Bunun için, salt editörlerin görmesini istediğiniz yazıyı <!-- ve --> işaretleri arasına alın.

Örneğin aşağıdaki

merhaba <!-- Bu bir yorumdur --> dünya

yazısı şu şekilde görülür:

merhaba dünya

Böylece yorum sadece viki kodlarına bakıldığında görülebilir.

Okunabilirlik

Okunabilirliği değerlendirin. Yazdıklarınızın kolay okunur olmasına özen gösterin. Kalın harfler ve listeler gibi öğelerin kullanımında sağduyulu davranın. Bu konu hakkında daha fazla bilgiyi Jakob Nielsen tarafından hazırlanmış "How Users Read on the Web" sayfasında bulabilirsiniz. (İngilizce)

"http://tr.wikipedia.org/wiki/Vikipedi:Bi%C3%A7em_el_kitab%C4%B1" adresinden alındı.

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.